Skuteczność programów zależy w znacznym stopniu od poziomu profesjonalizmu twórców, a także realizatorów. Projektom profilaktycznym stawia się następujące wymogi:
- Program powinien być zgodny z aktualnym stanem wiedzy z dziedziny, której dotyczy
- Program powinien wykorzystywać wiedzę dotyczącą sprawdzonych strategii, form i metod oddziaływania
- Program powinien uwzględniać wiedzę z zakresu psychologii rozwojowej
Za szczególnie skuteczne uważa się takie strategie jak:
- Korekta przekonań normatywnych dotyczących rozpowszechnienia i akceptacji dla zachowań problemowych
- Motywowanie do podejmowania konstruktywnych osobistych postanowień przez uczniów
- Wskazywanie na dysfunkcyjność zachowań wobec wartości cenionych przez uczestników
- Przekazywanie rzetelnej i adekwatnej wiedzy o konsekwencjach zachowań problemowych, których dotyczy program
Ponadto za wartościowe uznaje się:
- Stwarzanie możliwości (okazji) do osiągania satysfakcji z własnej konstruktywnej aktywności i zdobywania dobrych doświadczeń osobistych w relacjach z innymi ludźmi
- Ćwiczenie najważniejszych umiejętności życiowych (psychologicznych i społecznych)
Skuteczność tej ostatniej strategii zależy od wieku odbiorców programu, od stopnia socjalizacji (od systemu wartości i znajomości norm).
- W grupach młodszych dzieci, będących na wczesnym etapie procesu socjalizacji, ćwiczenie umiejętności powinno być poprzedzone uczeniem wartości i norm społecznych
Skuteczność strategii informacyjnej, a także bezpieczeństwo uczestników, zależą od stosowania się do następujących standardów:
- Informacje powinny być rzetelne
- Informacje powinny być dostosowane do poziomu rozwoju intelektualnego, emocjonalnego i społecznego adresata, do jego możliwości percepcyjnych
- Informacje powinny uwzględniać poziom już posiadanej wiedzy (zbyt wczesne wkraczanie z informacjami na temat zagrożeń może podsuwać pomysły na niepożądane zachowania)
- Informacje powinny być rzeczowe (odwoływanie się do emocji, np. straszenie, może powodować obronne odrzucanie zagrażających informacji lub też pobudzać ciekawość)
- Informacje dotyczące zagrożeń nie powinny być zbyt szczegółowe, (aby nie stanowiły instruktażu nieprawidłowych zachowań)
Stwierdzono, że programy obejmujące dzieci i rodziców mają wyższy wskaźnik skuteczności niż programy adresowane tylko do dzieci lub tylko do rodziców, co pozwala ustanowić następny standard:
- Programy profilaktyczne przeznaczone dla dzieci i młodzieży powinny zawierać zajęcia dla rodziców realizowane równolegle z zajęciami dla dzieciW każdym wypadku twórcy programu powinni określić, z jakich ustaleń teoretycznych korzystają, (do jakiej teorii skuteczności profilaktyki się odwołują). Element taki powinien być zawarty w opisie programu.
- W poszczególnych obszarach profilaktyki mogą funkcjonować specyficzne warunki skuteczności. Autorzy programów powinni być ich świadomi (zarówno ogólnych warunków skuteczności, jak i specyficznych dla danej dziedziny) i dawać wyraz tej wiedzy w stosownym fragmencie opisu programu.
- Skuteczność programów realizowanych w szkole zależy również od warunków, w jakich są wdrażane. Uważa się, że duży wpływ na efektywność mają następujące czynniki związane z samą szkołą: klimat szkoły, stopień tolerancji nauczycieli wobec nieprawidłowych zachowań uczniów, wzorce zachowań prezentowane przez nauczycieli. Czynniki te powinny być przedmiotem wstępnej diagnozy przed wdrożeniem programu.
