Konflikty w szkole

Nie można już uczyć po staremu. We wszystkich typach szkół w zmieniającym się systemie edukacji, ważne jest doskonalenie się nauczycieli w umiejętnościach kreatywnego myślenia i działania, ciekawego aktywnego uczenia, kierowania konfliktem, a także zarządzania projektami, negocjowania, współdziałania i systematycznego doskonalenia się w swojej profesji. Specyfiką naszych czasów, w których zmiany zachodzą coraz szybciej jest konieczność przygotowywania uczniów do życia w rzeczywistości obecnie nieprzewidywalnej, a więc uczenie życia w zmianach. Nauczyciele powinni więc uczyć (zaczynając od siebie): uczenia się, samokształcenia przez całe życie, odpowiedzialności za siebie, planowania swojej przyszłości, samodzielności, diagnozowania nowych sytuacji i tworzenia projektów działań. Taki etap i styl uczenia się powinno według twórców reformy zaoferować liceum a gimnazjum powinno do niego przygotowywać. W założeniach szkoła podstawowa i gimnazjum powinny też być miejscem wyrównywania szans edukacyjnych. A więc uczniowie z brakami mogą oczekiwać pomocy w ich nadrobieniu przed wyborem dalszej drogi kariery szkolnej.

Te ogólne uwagi z poziomu założeń reformy tworzą ramy budowania nowej jakości edukacyjnej. W tych ramach nauczyciel ma dużo swobody. Poczynając od wielości i różnorodności programów przedmiotowych, ścieżek międzyprzedmiotowych, projektów autorskich – aż po decyzje o zmiany paradygmatu uczenia. Szkoła, która ma uczyć uczenia się musi stosować właściwe dla tego celu podejście, strategie i metody uczenia. Aktywne, pobudzające myślenie, zahaczające o ważne dla uczniów sprawy, twórcze, otwierające wyobraźnię. Wymaga to zmian w organizacji – na bardziej otwartą; innych form pracy rady pedagogicznej i zmiany podejścia do współpracy z rodzicami. Zmian w filozofii i świadomości wszystkich uczestników procesu uczenia się.

Immanentny konflikt w szkole

Od kilku lat trzy „stany” działające w szkole – nauczyciele, rodzice i uczniowie pozostają w immanentnym konflikcie. Można powiedzieć, że reprezentują one trzy różne kultury. Większość uczniów czerpie swą wiedzę z internetu oraz środków masowego przekazu. Pracując na komputerze i grając w gry, uczą się specyficznego języka i umiejętności. Ta wiedza i kompetencja pozostają w silnym konflikcie z rodzajem i zakresami wiedzy przekazywanej im przez nauczycieli, oraz przez podręczniki, w większości zdezaktualizowane i źle napisane. A rodzice, w większości zdezorientowani, często wycofują się z bliższego kontaktu z dziećmi i ze szkołą.

Zmiany zachodzą coraz szybciej …. . Reforma zaś prawie nie zaznaczyła się w odniesieniu do zachodzących zmian. Zaistniała za to w biurokracji nękającej dyrektorów i nauczycieli i zabierającej im bardzo dużo czasu, który powinien należeć do uczniów. Wychodząc od zrozumienia, że przyszłość, w której obecni uczniowie będą żyli i działali jest nieznana – odpowiedzialny nauczyciel, dyrektor szkoły, minister oświaty, kurator, wizytator musi zadbać o zmianę paradygmatu uczenia. Nie wolno uczyć po staremu kiedy przyszłość ucznia na pewno będzie wyglądała inaczej niż nasza. Musimy uznać, że uczeń uczy się więcej poza szkołą niż w szkole -na pewno zaś więcej rzeczy potrzebnych mu w życiu.

Szkoła ucząca się

Procesy o których mowa wymagają zgody społeczności szkolnej na dużą zmianę dotyczącą każdego członka społeczności osobiście. Warunki do wprowadzenia takiej zmiany to:

• Stworzenie wspólnej wizji, łączącej konkretne potrzeby i plany każdego uczestnika.
• Zainwestowanie w rozwój osobisty uczestników, jako przygotowanie ich do twórczego działania w codziennej pracy.
• Zespołowe uczenie się, otwarty dialog i współpraca.
• Gotowość do poznawania własnych nawyków i stereotypów oraz praca nad ich zmianą.
• Warunkiem sukcesu jest dobre przyswojenie myślenia systemowego i poznawania całego systemu, co pozwala w przypadku błędu czy porażki nie składać winy na kozła ofiarnego. Systemowo myślący ludzie widzą przyczyny w organizacji całego systemu i analizują je, nie dążąc do szybkich rozwiązań.
• Szkoła ucząca się dba o dobry przepływ informacji; dokładne analizowanie sukcesów i błędów.

Oczekiwać można, że świadome zbliżanie się do modelu szkoły uczącej się ma wpływ na skuteczność systemu zarządzania konfliktami w szkole.

Z ideą szkoły uczącej się współgra koncepcja budowania w szkole porozumienia bez przemocy (M. B. Rosenberg). Jest to humanistyczna, systemowa koncepcja ucząca respektowania praw uczniów, rodziców i nauczycieli- wszystkich wzajemnie. Edukacja w zakresie tych umiejętności, to wzajemny proces tworzenia przyjaznego środowiska w szkole.

Odnośniki do literatury:
Rylke H. (1999) „Pokolenie zmian - czego boją się dorośli”, Warszawa, WSiP, wyd. 2 poprawione.
Płócińska M., Rylke H. (2002) „Czas współpracy, czas zmian”, Warszawa, WSiP.
Rylke H., Tuszewski T. (2004) „Powrót do źródeł - o profilaktyce w szkole”, Kielce, Oficyna Nauczycieli.
Janowski A. (2000) „Szkoła obywatelska - amerykańskie doświadczenia polskie potrzeby”, Fundacja Innowacja, WSSE.