Jednym z istotnych elementów projektu „Porozumienie w Szkole" realizowanego przez Centrum Metodyczne Pomocy Psychologiczno-Pedagogicznej było przystosowanie do warunków polskich szkół programu: SŁOWA SĄ OKNAMI LUB ŚCIANAMI, opracowanego przy wsparciu UNICEF przez zespół serbskich ekspertów pod kierownictwem współpracującej z CMPPP prof. Nady Ignjatović-Savić.
Zarówno program, jak i jego adaptacja do warunków polskich była wynikiem pracy wielu osób, kierujących się wspólną intencją i potrzebą przyczynienia się do tworzenia środowiska wychowawczego, w którym wszyscy mają możliwość rozwoju i zaspokojenia swoich potrzeb. W którym prawa człowieka są respektowane, cenione są otwartość, zrozumienie i różnice pomiędzy ludźmi, a nieporozumienia i konflikty są rozwiązywane poprzez wspólne poszukiwanie sposobów zadowalających wszystkie zainteresowane osoby.
W wyniku przeprowadzonego pilotażu w roku szkolnym 2004/2005 okazało się, że w warunkach polskiej szkoły program nie może być realizowany na masową skalę. Próby włączenia go do organizacji procesów dydaktycznych lub oferty zajęć pozalekcyjnych nie dały potwierdzenia, że program może zostać zrealizowany w całości i przynieść oczekiwane efekty. Okazało się, że może on być przeprowadzony wyłącznie przez poszczególnych nauczycieli w ramach ich pracy wychowawczej z klasą. W związku z tym, jak również z innych powodów program nie wyszedł poza fazę pilotażu. Zamieszczamy jednak wzmiankę o nim na tej stronie, żeby dać wyraz szacunku dla wkładu pracy tych osób, które były zaangażowane w ten projekt.
Koncepcja edukacji wzajemnej
Koncepcja edukacji wzajemnej wywodzi się z podejścia interaktywnego w psychologii humanistycznej i z modelu programu "Porozumienie Bez Przemocy" Marshalla Rosenberga. Edukacja wzajemna jest procesem, w którym zarówno dziecko jak i dorosły są aktywnymi i równymi partnerami w wymianie. Oznacza to, że dorosły szanuje, akceptuje i słucha z otwartym sercem tego, co dziecko chce zakomunikować oraz próbuje patrzeć tę wymianę z punktu widzenia dziecka, nie oczekując szczególnej wypowiedzi.
Postawa otwartości do wszystkiego, co pochodzi od dziecka może pomóc też dorosłemu w zyskaniu nowej wiedzy, wzbogaceniu doświadczenia życiowego i w zmianie osobistej.
Nie oznacza to, że rola dorosłego i dziecka w procesie rozwoju jest równa: asymetria wiedzy i doświadczenia jaka istnieje pomiędzy nimi jest jedną z sił napędowych wzrastania dziecka. Zdolność i gotowość dorosłego do wyczucia tego, co jest aktualnie ważne dla dziecka i oferowanie mu odpowiednich bodźców, w sposób istotny określa kierunek jego rozwoju.
Ważne jest, kiedy i jak dorosły oferuje swoją wiedzę:
-
Czy pomaga dziecku w wyrażeniu i poproszeniu o to, czego ono potrzebuje, czy może daje odpowiedzi zanim dziecko jest świadome swoich potrzeb i zanim może sformułować prośbę.
-
Czy próbuje wymodelować dziecko zgodnie z obrazem, jaki wytworzył sobie na jego temat, czy stara się rozpoznać aktualne potrzeby rozwojowe dziecka, oddzielając je od swoich własnych oczekiwań i uprzedzeń.
-
Czy daje dziecku możliwość dokonywanie wyborów i podejmowania decyzji, czy narzuca swoje własne rozwiązania.
-
Czy próbuje poznać powody zachowania dziecka, szczególnie w sytuacjach, gdy to zachowanie narusza wartości, przekazywane przez dorosłego, czy też karze dziecko na różne sposoby. Proces edukacji wzajemnej skłania dorosłego do zadania sobie pytań: – Czego chcę nauczyć ucznia? i – Z jaką motywacją ma to robić?
Odpowiedź w duchu edukacji wzajemnej można sformułować następująco:
Chcę, żeby wszystko, co uczeń robi, było wynikiem jego motywacji wewnętrznej, zainteresowań i pozytywnych wyborów, a nie było powodowane strachem przed karą lub odrzuceniem.
Program przeznaczony jest dla uczniów w trzech grupach wiekowych. Celem programu jest, żeby uczestnicy, przez eksperymentalne uczenie się, w atmosferze zabawy i relaksu odczuli różnicę pomiędzy sposobem porozumiewania się, który tworzy ściany a porozumiewaniem się, które otwiera szeroko okna pomiędzy ludźmi. Chodzi o to, żeby uczestnicy warsztatów odkryli źródła niezrozumień i konfliktów z innymi i nauczyli się pokonywać je w sposób konstruktywny. Warsztaty wyposażają uczestników w umiejętności wyrażania siebie i akceptacji, dzięki którym mogą doświadczać więcej radości i stworzyć bardziej harmonijne związki z innymi ludźmi.
Wszyscy uczą się tego samego: jak wyrażać swoje uczucia, potrzeby i prośby bez oskarżania i krytykowania innych, jak słuchać bez uprzedzeń tego, co inni chcą powiedzieć.
Realizacja programu składa się z dwóch części:
-
Przeszkolenie dorosłych, będących w bezpośrednim kontakcie z uczniami w praktykowaniu "Porozumienia Bez Przemocy", co sprzyja zapobieganiu i rozwiązywaniu konfliktów oraz urzeczywistnianiu modelu edukacji wzajemnej.
Szkolenie nauczycieli organizuje Centrum Metodyczne Pomocy Psychologiczno-Pedagogicznej.
-
Nabycie przez dzieci i młodzież podstawowych umiejętności komunikacji bez przemocy, nauka rozwiązywania nieporozumień i konfliktów w sposób konstruktywny oraz stawanie się aktywnymi uczestnikami w procesie edukacji. Szkolenie dzieci odbywa się w formie cyklu kilkunastu warsztatów prowadzonych przez uprawnionego nauczyciela.
Celem długoterminowym jest, żeby zarówno uczniowie jak i nauczyciele używali nabytych umiejętności i wiedzy poza warsztatami, w codziennym życiu. Program ten może spowodować u uczestników wybór postawy pełnej szacunku wobec siebie i innych, dzięki której wszystkie różnice między ludźmi są uważane za okazje do rozwoju osobistego i wzbogacenia relacji.
Organizacja realizacji programu w szkole:
W każdej grupie wiekowej tematy warsztatów tworzą połączoną całość, jeden następuje po drugim, aby pomóc uczniowi w nabyciu umiejętności porozumiewania się bez przemocy stopniowo, krok po kroku.
Prowadzący warsztaty – osoba przeszkolona przez CMPPP i uprawniona do realizacji programu współpracuje ściśle z wychowawcą klasy.
Rodzice uczniów powinni być powiadomieni z projekcie i wyrazić zgodę na udział dziecka w zajęciach.
Program ma być prowadzony z całą klasą. Warsztaty trwają jedną godzinę lekcyjną. Rytm warsztatów zależy od okoliczności, w jakich prowadzony jest program. Zalecane jest jednak, żeby przerwy między warsztatami nie trwały dłużej niż jeden tydzień. Optymalny rytm to dwa warsztaty na tydzień. Przy takiej organizacji zajęć realizacja cyklu zajmuje około 2 miesięcy.
Nada Ignjatović-Savić – psycholog
Profesor Nada Ignjatović-Savić pracowała prawie 30 lat na Uniwersytecie Belgradzkim jako wykładowca i badacz. W tym czasie współrealizowała liczne projekty badawcze z zakresu rozwoju osobistego i stosunków międzyludzkich. Doświadczona w przygotowywaniu projektów, realizacji i monitorowaniu programów z dziedziny psychologii, socjologii i edukacji.
W latach 1993-2000 kierowała realizacją kilku projektów interwencyjnych wspieranych przez UNICEF.
Od roku 2001 pracuje w Serbskim Ministerstwie Edukacji, w zespole ekspertów do spraw demokratyzacji i reformy systemu szkolnego. Stworzyła program edukacji obywatelskiej dla szkół podstawowych.
Jest koordynatorem Światowej Organizacji Porozumienia Bez Przemocy na terenie krajów byłej Jugosławii. Od uzyskania certyfikatu "Porozumienia Bez Przemocy" w 1993 roku prowadzi liczne szkolenia tej metody w kraju i zagranicą.
Nada Ignjatović-Savić jest współzałożycielką i dyrektorem stowarzyszenia komunikacji bez przemocy "Smile keepers" skoncentrowanego głównie na roli nauczania eksperymentalnego w rozwoju świadomości indywidualnej i grupowej, przebudowie praktyki oświatowej i przemianach społecznych.
Programy i podręczniki
-
Program Smile keepers / Uśmiechnij się/ dla dorosłych i dzieci; 3 podręczniki dla dzieci w wieku 5-10, 11-14, 15-18 (tłumaczone na język angielski i albański).
-
Porozumienie Bez Przemocy - program dla profesjonalistów pracujących z dziećmi i młodzieżą. Words are windows or they are walls / Słowa są oknami lub ścianami współautorstwo 3 podręczników dla nauczycieli oferujący PBP dzieciom w wieku 5-10, 11-14, 15-18, tłumaczone na język niemiecki, duński, angielski i włoski, używany w wielu europejskich szkołach.
-
Me and others/ Ja i inni program edukacji obywatelskiej dla dzieci w wieku 7-10 lat.
