Poniżej zamieszczamy tekst wystąpienia mgr Elżbiety Gałeckiej-Toporek na konferencji, która odbyła się w gamchu MENiS 10 grudnia 2002 r. z okazji 25-lecia Centrum.

CENTRUM METODYCZNE POMOCY PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ

ćwierć wieku i dalej...

Zastanawiając się nad tym, od czego powinnam zacząć swoje wystapienie, miałam nieprzezwyciężoną pokusę, (jak mówiła Ania z Zielonego Wzgórza) zacząć sentecją "jak ten czas leci!". Jednak, po chwili namysłu, doszłam do wniosku, że może on i leci, ale w przypadku ćwierćwiecza Centrum nie jest to takie oczywiste. W szybko zmieniającej się naszej rzeczywistości, w tym także oświatowej, 25 lat to niemało. Kilka zdań przypomnienia.

Placówkao początkowej nazwie Centralny Ośrodek Metodyczny Poradnictwa Wychowawczo-Zawodowego Ministerstwa Oświaty i Wychowania (w skrócie COMP), którą miałam zaszczyt kierować przez pierwsze 10 lat, została powołana Zarządzeniem Ministra Oświaty i Wychowania z 17 wrzesnia 1977 r. (... w sprawie przekształcenia Ośrodka Poradnictwa Wychowawczo-Zawodowego przy Wojewódzkiej Poradni Wychowawczo-Zawodowej w Warszawie - w Centralny Ośrodek Metodyczny Poradnictwa Wychowawczo-Zawodowego MEN, Dz. Urz. MOiW z 1978 r. Nr 3 poz. 11). W 1993 r. Ośrodek przekształcony został w Centrum Metodyczne Pomocy Psychologiczno-Pedagogicznej Ministerstwa Edukacji Narodowej (Decyzja Nr 20 Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 września 1993 r. w sprawie przekształcenia Centralnego Ośrodka metodycznego Poradnictwa Wychowawczo-Zawodowego MEN w Centrum Metodyczne Pomocy Psychologiczno-Pedagogicznej MEN). W 1999 r., przy zmianie ststutu z nazwy wykreślono wyrazy "Ministerstwa Edukacji Narodowej" (decyzja Nr 111 MEN z dnia 13 sierpnia 1999 r.) i tak doszlismy do nazwy, która obowiązuje obecnie. Kolejno, dyrektorami naszej instytucji byli: mgr Elżbieta Gałecka, dr Ewa Tochowicz, prof. dr hab. Edyta Gruszczyk-Kolczyńska, prof dr hab. Krystyna Ostrowska, dr Krzysztof Wojcieszek, aktualnie obowiązki dyrektora pełni mgr Grażyna Mierzejewska.

Działaność rozpoczęła się od listopada 1977 r., w budynku zajmowanymrównież obecnie (przy tej samej lokalizacji, nastapiła zmiana administratora adresu z ul. Nowowiejskiej 5 na ul. Polna 46A). Warto wspomnieć, że budynek historycznie od początku związany jest z oświatą. Od roku 1896, a więc jeszcze pod zaborami, była to szkoła Edwarda Aleksandra Rontalera (... 1846-1017, powstaniec 1863 r., wychowawca i przyjaciel młodzieży, w okresie niewoli tworzył szkołę duchem polską", cyctat z tablicy pamiątkowej na Budynku), a w latach 1919-39 w budynku mieściło się Liceum Francuskie - Licee Francois de Varsovie.   W chwili powołania COMP-U gospodarzem budynku był Centralny Ośrodek Szkoleniowy Resortu Oświaty i Wychowania, III piętro zajmowała Wojewódzka Poradnia Wychowawczo-Zawodowa, a tylko 2 pokoje na II piętrze zajmował nasz Ośrodek.

Powołanie COMP-u stanowiło wypełnienie zobowiązań nałożonych na Ministra Oświaty i Wychowania Uchwałą 110 Rady Ministrów z dnia 3 maja 1974 r. wzmacniającą rolę poradnictwa zawodowego, kończyło jednocześnie budowanie struktury jednolitego systemu poradnictwa w resorcie oświaty i wychowania. (Warto zwrócić uwagę na fakt, że problematyka dotycząca potrzeb w zakresie poradnictwa i doradztwa zawodowego, która był ważnym argumentem powołania naszej instytucji, na początku 2000 roku została, decyzja Ministra, przekazana do Krajowego Ośrodka Wspierania Edukacji Zawodowej). Potrzeba istnienia zaplecza metodycznego podnoszona była przez coraz liczniejszą kadrę merytorycznych pracowników poradni, przez których od poczatku COMP postrzegany był jako rzecznik ich praw i interesów. W artykule o rozwoju poradnictwa (1998)(Problemy Poradnictwa Psychologiczno-Pedagogicznego 1(8), W-wa 1998). prof. A. Kargulowa pisze "... Zwłaszcza powołanie Centralnego Ośrodka Metodycznego spotkało się z żywym zainteresowaniem pracowników poradni, poszukujących możliwości podnoszenia zawodowych kwalifikacji, poszerzania wiedzy i poznania nowych narządzi pracy". COMP podlegał bezpośrednio Ministrowi Oświaty i Wychowania. Prowadził działalność o charakterze metodyczno-wdrożeniowym w zakresie poradnictwa wychowawczego i zawodowego, wypracowywania i upowszechniania skutecznych form pomocy szkołom i innym placówkom oświatowo-wychowawczym, a szczególnie poradniom wychowawczo-zawodowym. w wymienionym zakresie.

Początki, to 7 pracowników merytorycznych (6 psychologów, 1 pedagog). Z tej grupki do dziś w Centrum pracują 3 osoby: Anna Frudrychowicz, Elżbieta Gałecka i Maria Sobolewska. Czwarta - Romuald Ponczek - główny wizytator ds. poradnictwa w MENiS. Pierwsza struktura organizacyjna, to 3 dekcje: Problematyki Dzieci w Młodszym Wieku Szkolnym, Poradnictwa Zawodowego i Życiowego Młodzieży, Metod Diagnozy Psychologicznej i Pedagogicznej.

Na mocy ststutu przy Ośrodku działa Społeczna Rada programowa mająca charakter organu opiniodawczego i doradczego w zakresie wytyczania głównych kierunków doskonalenia systemu poradnictwa wychowawczo-zawodowego oraz opiniowania programów i planów COMP. W skład Rady wchodzili: pracownicy naukowo-badawczy, pracownicy poradni wychowawczo-zawodowych, przedstawiciele administracji szkolnej i zainteresowanych resortów oraz inni specjaliści (Rady Programowe następujących po sobie kadencji pracowały do 2000 roku tj. do kolejnej zmiany statutu Centrum). (Decyzja Nr 19 Ministra Edukacji Narodowej z dnia 2 czerwca 2000 r. w sprawie zmian w statucie CMPP-P). Pracą Rady kierowały kolejno: prof. dr hab. Antonina Gurycka, prof. dr hab. Alicja Kargulowa, prof. dr hab. Zofia Ostrihanska. Zewnętrzna ocena, a czesem krytyka były ważnym "regulatorem" pracy i rozwoju. Szkoda, że z nich zrezygnowano. Pierwszym zadaniem zleconym przez MOiW było opracowanie raportu "Ocena sytuacji w zakresie poradnictwa wychowawczo-zawodowego". Należało dokonać diagnozy sytuacji. Raport obejmował: sieć poradnictwa, stan kadry, zaopatrzenie w metody diagnozy psychologicznej i pedagogicznej, zaopatrzenia w opracowania metodyczne i informacyjne, współpracę z placówkami naukowo-badawczymi i innymi, warunki lokalowe. Zebrany materiał został wykorzyatny w zorganizowanej przez resort oświaty Sesji XX-lecia Poradnictwa (w lutym 1978 r.) (poradnictwo wychowawczo-zawodowe (1980). Praca zbiorowa pod redakcją W. Brejnaka, WSiP, Warszawa). Wnioski z raportu i analiza materiałów z Sesji wytyczyły główne kierunki prac podjętych przez COMP n początku lat 80-tyvh.

Były to:

1. Umieszczenie w planach Ośrodka prac nad wybranymi technikami diagnozy.

Punkt ten obejmował:

• współpracę z Laboratorium Technik Diagnostycznych PTP w sprawie uregulowania praw autorskich, zwłaszcza autorów zagranicznych,
• współpracę z wydawnictwami lub autorami technik, w tym zagranicznych,
• analizę ofert i współpracę z producentami testów (rzemieślnikami), bedącą próbą nadzoru merytorycznego nad standardem pomocy do badań;

2. Podjęcie próby integracji działań i środków resortu posiadających służby psychologiczne,

3. Wystapienie z propozycją włączenia Zespołu Dydaktyczno-Wychowawczego Psychologii przy Ministrze Szkolnictwa Wyższego Nauki i Techniki do rozwiązania następujących problemów:

• wskazań dotyczących kierunków diagnozy psychologicznej w poradnictwie,
• weryfikacji istniejących i konstrukcji nowych narzędzi diagnozy,
• specjalistycznego szkolenia psychometrów dla potrzeb placówek zajmujących się opracowywaniem testów,
• zorganizowania drożnych kanałów przepływu informacji o pracach nad metodami diagnozy, prowadzonych w placówkach naukowych.

Z perspektywy czasu muszę powiedzieć, że były to plany bardzo ambitne "skrojone" nie tyle na miarę sił, co na miarę potrzeb. Nie wszystko, ale wiele udało się zrealizować.

Lata 80 i przełom lat 80/90 to okres ogromnej aktywności społecznej we wszystkich dziedzinach życia naszego kraju. Nie ominęła również ona poradnictwa, przynosząc wiele inicjatyw i wysiłków zmierzających do zmiany zarządzenia regulującego działalność poradni. W opracowanie kolejnych wersji projektów aktów prawnych zaangażowanych był cały zaspół naszej instytucji. Z merytorycznego punktu widzenia, najważniejsza była potrzeba odejścia od tzw. "szkołocentryzmu", na rzecz widzenia dziecka i młodego człowieka w całej złożoności jego potrzeb psychicznych a nie tylko ograniczenia się do tzw. "trudności szkolnych". Mocniej akcentowano rolę rodziny, podkreślając jej wpływ na skuteczność udzielanej pomocy.

Podstawą do wprowadzenia zmian w funkcjonowaniu systemu poradnictwa stały się zapisy Ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 1991 r. Nr 95, poz. 425 i Dz. U. Z 1992 r. Nr 26, poz. 113 i Nr 54, poz. 254). Zmiany regulacji prawnych dotyczących poradnictwa oraz koncentracji udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej musiały mieć wpływ na pracę placówki ogólnopolskiej realizującej zadania z tego zakresu. Zmodyfikowanym i rozszerzonym zadaniom towarzyszył ilościowy i jakościowy rozwój kadry oraz rozbudowanie struktury organizacyjnej tak, aby obejmowała całokształt problematyki pomocy psychologiczno-pedagogicznej dla dzieci, młodzieży ich rodzin, nauczycieli i wychowawców. W roku szkolnym 2001/2002 zadania CMPP-P realizowało, w przeliczeniu na etaty, 35 pracowników merytorycznych. Zadaniem priorytetowym Centrum w latach 1994-1998 była realizacja programu "Promocja zdrowia fizycznego, psychicznego i społecznego w systemie edukacji i poprzez edukację". Program realizowany był pod auspicjami Funduszu Ludnościowego Narodów Zjednoczonych. Koszty związane z jego realizacją pokrywała UNFPA programu był podprojekt "Promocja odpowiedzialnego planowania rodziny i zdrowego stylu życia wśród młodzieży i rodziców". W realizacji programu uczestniczyli wizytatorzy, metodycy, dyrektorzy szkół, nauczyciele, psychologowie i pedagodzy z 20 województw; wypromowano 377 specjalistów, którzy otrzymali certyfikaty potwierdzające uzuskane kwalifikacje. Kontynuacja tej działaności, to doskonalenie wiedzy i umiejętności w zakresie profilaktyki HIV/AIDS w środowisku szkolnym.

Analiza zmian zachodzących w systemie edukacji oraz w narastających zagrożeniach społecznych, pozwoliła przjąć na lata 2000/2002 następujące zadania priorytetowe:

• wsparcie programów przeciwdziałania agresji i przemocy w szkole;
• tworzenie systemu uruchamiającego współpracę szkoły i rodziny;
• tworzenie systemu monitorowania trendów wśród dzieci i młodzieży w aspekcie funkcjonowania systemu edukacji;
• integracja środowiska poradnictwa psychologiczno-pedagogicznego i ułatwianie jego współpracy ze społecznością lokalną.

"Każda epoka ma swe własne cele..." - pisał Adam Asnym. Zmieniają się cele, zmieniają się zadania, a ściśle mówiąc do poprzednich dochodzą nowe. Zmiany w życiu społecznym prowadzą do zmian w systemie oświaty, a jedne i drugie przedkładają się pośrednio lub bezpośrednio na coraz to nowe problemy, z którymi zderzają się klienci poradni psychologiczno-pedagogicznych. Przykładem niech będzie nowy system egzaminowania na różnych szczeblach kariery szkolnej. W druku EN-5 sprawozdanie poradni psychologiczno-pedagogicznych za rok szkolny 2001/2002, w dziale Formy pomocy pośredniej, dodano 2 nowe okienka. Po podsumowaniu sprawozdań ze wszystkich województw, w okienkach tych znalazły się następujące liczby:

• 5 lat temu, w r. szk. 1996/97 na terenie kraju było 596 poradni, w których pracowało, w przeliczeniu na etaty, - 5955 specjalistów.
• W minionym r. szk. 2001/2002 - poradni było 572, a zatrudnionych specjalistów 7052.

Co prawda liczba pracowników zwiększyła się, jednak zmniejszenie liczby placówek o 24, to pogorszenia dostępności pomocy. W stosunku do ubiegłego roku ubyło 15 poradni. Trend ten powinien niepokoić.

Zanim nowe zadania ujęte zostaną w ostateczne zapisy aktów normatywnych, przechodzą długą drogę. Wie o tym bardzo dobrze p. Roman Ponczek, wiedzą o tym pracownicy Centrum.

Nasze stałe zadanie ro współpraca z Ministerstwem Edukacji Narodowej i Sportu. Opiniowanie proponowanie rozwiązań i doskonalenie kolejnych projektów pociąga za sobą wiele godzin pracy. Najczęściej współpracujemy z: Departamentem Kształcenia Ogólnego, Specjalnego i profilaktyki Społecznej, Departamentem Pragmatyki i Doskonalenia Zawodowego Nauczycieli oraz z Buirem Promocji, Informacji i Analiz.

Ważnym zadaniem zleconym przez Ministerstwo była koordynacja II edycji grantów edukacyjnych dla publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych.

Dotyczyły one dwóch obszarów:

• Wspierania programów wychowawczych gimnazjów, z uwzględnieniem integracyjnych metod pracy profilaktyczno-wychowawczej z młodzieżowymi grupami ryzyka (224 projekty - 70 grantów),
• Programów wspierających rozwój małego dziecka i wyrównujących jego szanse edukacyjne (112 projektów - 26 grantów),
• Ponadto, pracownicy Centrum brali udział w komisjach przyznających granty,
• Komisja w MEN - "Środowiskowe Programy Profilaktyczno-Wychowawcze dla I klas gimnazjów" realizowane przez publiczne poradnie psychologiczno-pedagogiczne,
• Komisja MEN - "Gminne programy Zapobiegania Niedostosowaniu Społecznemu",
• Komisja MEN - granty dla wyższych uczelni na programy studiów podyplomowych dla nauczycieli,
• Komisja grantowa Gminy Centrum (programy dot. profilaktyki uzależnień),
• Komisja Wojewody Mazowieckiego - granty na programy zapobiegające zakażeniom HIV i pomocy dla osób chorych na AIDS.

Nowe zadania to nowe wyzwania dla naszego Centrum. Od nas bowiem merytoryczna kadra poradni i innych placówek realizujących zadania z zakresu pomocy psychologiczno-pedagogicznej oczekuje stałego poszerzania oferty szkoleń, wdrażania nowych technik diagnozy i programów profilaktycznych, doskonalenia form pracy.

I tu zaczynają się schody. Przez wszystkie lata działalności Centrum, do roku 1999, funkcjonował system wymiany informacji i transmisji oczekiwań, tak z Centrum do poradni, jak i z poradni do Centrum. "Przenośnikiem" były poradnie szczebla wojewódzkiego, które - w różnym czasie nazywały się różnie: okręgowe, wojewódzkie, czy ostatnio koordynujące. W Centrum wypracowany został - modelowy sądzę - sposób współpracy ze środowiskiem poradnianym. Na cyklicznie organizowane, wspólnie z Ministerstwem, 2 x do roku konferecnje szkoleniowe zapraszani byli dyrektorzy poradni wojewódzkich i wizytatorzy KO ds. poradnictwa i pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Łącznie blisko 100 osób. Było to bardzo żywe forum, dające możliwości zgłaszania problemów, oczekiwań, wymiany doświadczeń oraz formułowania opinii. Jednocześnie przekazywana przez pracowników resortu interpretacja nowych zapisów w aktach prawnych, likwidowała niejasności i potencjalne przekłamania między kadrą nadzoru pedagogicznego a kadrą merytoryczną. Dyrektorzy poradni wojewódzkich i wizytatorzy przekazywali uzyskane informacje na spotkaniach z dyrektorami wszystkich poradni z danego terenu. System ten - z punktu widzenia Centrum niestety - załamał się z chwilą likwidacji poradni koordynujących. Świadoma jestem wcale niebłahych przyczyn przyjętych zmian strukturalnych, jednak bardzo utrudniony został obustronny przepływ informacji. Właśnie mogę powiedzieć, że przestał funkcjonować. Obecnie kontakt ze specjalistami z zakresu poradnictwa i pomocy psychologiczno-pedagogicznej, mamy tylko przy okazji prowadzonych szkoleń i konsultacji. Praće nad zmianą tej niekorzystnej tak dla poradni, jak i dla Centrum, sytuacji znalazły swój wyraz w jednym z naszych zadań priorytetowych.

Jeden z efktów zmiany uregulowań prawnych i podporządkowania poradni samorządom terytorialnym, a także wzrost świadomości potrzeby doskonalenia świadczonych usług, tak aby jak najlepiej zaspakajały potrzeby środowiska lokalnego - to nowe zadanie opracowania metody pomiru jakości pracy poradni i przeszkolenie w jej stosowaniu. Jak widać adresatem pracy Centrum są różni odbiorcy, cel jednak jest jeden - doskonalenie wiedzy i umiejętności w zakresie disgnozy, terapii, doradztwa, profilaktyki, wychowania kadry oświatowej realizującej zadania z zakresu pomocy psychologiczno-pedagogicznej.

Podstawowe formy naszej pracy to:

• Programy,
• Metody diagnozy,
• Szkolenia,
• Publikacje,
• Banki danych,
• Internet,
• Badania ankietowe,
• Udział w pracach komisji grantowych,
• Opinie, recenzje, ekspertyzy, raporty,
• Konsultacje,
•  Konferencje.

Współpracujemy zwałszcza z:

• kuratoriami oświaty,
• poradniami psych.-ped.,
• szkołami i przedszkolami,
• ośrodkami metodycznymi,
• komisjami sejmowymi,
• agendami rządowymi,
• Centralną Komisją Egzaminacyjną,
• samorządami,
• mediami,
• placówkami naukowymi w kraju i za granicą.

Centrum jest placówką doskonalenia nauczycieli o zasięgu ogólnokrajowym, której zadaniem jest inspirowanie i koordynowanie procesu rozwoju zawodowego osób działających w systemie oświaty lub na jego rzecz, w zakresie pomocy psychologiczno-pedagogicznej świadczonej dzieciom, młodzieży, rodzicom i nauczycielom oraz działań wychowawczych i profilaktycznych.

Postaram się jak najkrócej przekazać główne obszary działań i dokonań poszcsególnych pracowni. W listopadzie bieżącego roku minęło 25 lat od powołania Centrum. (Dodatkowe informacje o CMPP-P można znaleźć w:=E. Galecka "20 lat minęło..." Problemy Poradnictwa Psychologiczno-Pedagogiczneho 1 (8), W-wa 1998, Biblioteczka Reformy zeszyt 40 MEN o pomocy psychologiczno-pedagogicznej, W-wa 2001). Wszystkie działania w tym okresie zmierzały do wzbogacenia wiedzy i umiejętności kadry oświatowej realizującej zadania z zakresu pomocy psychologiczno-pedagogicznej.

Ideą wyznaczającą kierunek działań, było doskonalenia systemu tej pomocy udzielanej w różnych placówkach resortu edukacji, a zwłaszcza w poradniach psychologiczno-pedagogicznych, tak aby poprzez:

• wczesną interwencję,
• pomoc logopedyczną,
• wspomaganie rozwoju i wyrównywanie szans,
• patronowanie idei integracji,
• pomoc w przezwyciężaniu trudności w nauce,
• opiekę nad dziećmi wybitnie zdolnymi,
• pomoc w rozwiązywaniu problemów wieku dorastania,
• poradnictwo i doradztwo zawodowe.

Zapewniał on pomoc na wszystkich etapach rozwoju dzieci i młodzieży od urodzeniaa do 19 roku życia. (CMPP-P dysponuje, unikatowymi w skali kraju, danymi dokumentującymi realizację podstawowych zadań poradnictwa na przestrzeni ostatnich 25 lat). Osiągnięcia instytucji, to osiągnięcia, zatrudnionego w niej zespołu pracowników. To dzięki ciągłemu doskonaleniu i zaangażowaniu moich byłych i obecnych koleżanek i kolegów, możemy dziś mówić o dorobku minionego ćwiećwiecza i planować zadania na przyszłość. Przed nami następne lata pracy. Wybór kolejnych priorytetów i ch realizacja.
Elżbieta Gałecka-Toporek

  Galeria zdjęć:

Obchody 25-lecia CMPPP	Obchody 25-lecia CMPPP	Obchody 25-lecia CMPPP
Obchody 25-lecia CMPPP	Obchody 25-lecia CMPPP	Obchody 25-lecia CMPPP
Obchody 25-lecia CMPPP	Obchody 25-lecia CMPPP	Obchody 25-lecia CMPPP