Drodzy Czytelnicy,

od ponad 30-tu lat prowadzona jest dyskusja pomiędzy zwolennikami stosowania technik behawioralnych i podejścia niedyrektywnego w terapii dzieci z autyzmem. Spór ten jednak nie zostanie rozstrzygnięty, dopóki nie zostaną wypracowane metody dające nadzieję na całkowite "wyprowadzenie" dziecka z autyzmu. Niestety, obecnie nie ma takich metod i prawdopodobnie nigdy nie będzie. Niezależnie od tego, jak wysoki poziom funkcjonowania intelektualnego dziecka i jakie są jego osiągnięcia edukacyjne – „ślady" autyzmu prawie zawsze pozostają. Widoczne są one zarówno w zachowaniu dorosłego syna Kauffmanów, jak i w trudnościach, na które podczas kontaktów z innymi ludźmi nadal napotyka Temple Grandin. Piszą o nich między innymi: Luke Jackson, Donna Williams, Iris Juhannson, Dietmar Zőller – "dobrze funkcjonujący" autyści.

Sądzę, że należy im bardziej wierzyć, niż profesjonalistom, często przedstawiającym nadzwyczajną skuteczność opracowanej przez siebie metody.

Z historii życia wielu autystów wynika, że prawie każdy dzień ich dzieciństwa był dokładnie zaprogramowany przez różnych terapeutów. Wszyscy bardzo ciężko pracowali nad możliwością włączenia się w świat skomplikowanych relacji społecznych, ale nie wszystkim to się udało.

Pomimo wielu badań nad genezą i dynamiką zmian rozwojowych w autyzmie, obecnie wiemy tyle tylko, że:

• do jego wystąpienia może doprowadzić wiele współdziałających ze sobą czynników ryzyka (chociaż skutki ich zadziałania nie zawsze uwidaczniają się w deficytach i nadmiarach typowych dla autyzmu);
• prawie u wszystkich osób z autyzmem występują jakieś nieprawidłowości w budowie i /lub w funkcjonowaniu mózgu (chociaż u różnych osób są one różne);
• z trudem można znaleźć dwie osoby autystyczne o identycznym profilu zdolności.

Powyższe fakty uzasadniają konieczność konstruowania w każdym przypadku indywidualnego programu terapii. Cele takiego programu i możliwości ich realizacji uzależnione są nie tylko od inteligencji dziecka, opanowania przez nie podstawowych umiejętności emocjonalnych i związanych z nimi wzorców interakcji z otoczeniem, ale także od biologicznego funkcjonowania dziecka, jego neurologicznego potencjału, który może wspierać lub utrudniać rozwój (między innymi od: występowania problemów biomedycznych i neurologicznych; nieprawidłowości w odbiorze, przetwarzania i rozumienia informacji zmysłowych; trudności w programowaniu motorycznym).

Program terapii, w zależności od aktualnego funkcjonowania dziecka, wynikających z tego celów terapeutycznych oraz możliwości ich realizacji, powinien być mniej lub bardziej eklektyczny. Objęte nim dziecko może korzystać na przykład z: terapii łączącej elementy podejścia niedyrektywnego i metody dyrektywne; zajęć integracji sensorycznej; terapii mowy; połączenia terapii niedyrektywnej z wczesną edukacją; elementów terapii ruchowej i muzykoterapii.

Autorzy prezentowanych w tym numerze "Rewalidacji" artykułów korzystali w swojej pracy z wielu różnych metod. Stosowane przez nich procedury i techniki mogą stanowić inspirację do wzbogacenia różnych programów oddziaływań, nie powinno to jednak przesłaniać faktu, że najlepszym recenzentem każdego programu jest objęte nim dziecko.

Maria Piszczek